@ตำราเพิ่มเติมไฟล์ .pdf @ เข็มและการใช้เข็ม @ การใช้การฝังเข็มในเวชปฏิบัติ @วีดีโอจุดเส้นลมปราณ @ แหล่งข้อมูลอ้างอิง @ผู้เรียบเรียง


10 จุดฝังเข็มยอดนิยม
อันดับ 10 จุดเฟิงฉือ (风池)
ตำแหน่ง:จุดนี้หมอแนะนำตำแหน่งคร่าวๆได้โดยให้เราสังเกตที่ไรผมตรงท้ายทอยของเราสองข้างนะครับจะมีรอบบุ๋มหรือรอยเว้าทางซ้ายและขวาอยู่ครับ (ไม่นับตรงกลางนะครับ)นั่นแหละครับ หมอปักตรงนั้นครับ ซ้ายขวาอย่างละเข็ม
- จุดนี้ดีอย่างไร?
จุดนี้หมอจัดให้เป็นจุดที่เรามักจะโดนปักกันบ่อย ถ้าคนไข้เป็นหวัด ปวดศีรษะ ปวดต้นคอ เหตุผลของหมอก็มีร้อยแปดครับที่จะเลือกปักจุดนี้ ถ้าไม่ฝังเข็มเราสามารถกดจุดเพื่อคลายอาการที่กล่าวข้างต้นได้บ้างครับ ค่อยๆคลึงนวดเบาๆนะครับ

อันดับ 9 จุดไป่ฮุ่ย (百会)
ตำแหน่ง:ถ้าจุดนี้คนไข้รู้สึกจำยาก หมออนุญาตให้จำว่า “ไป ลุย!!!” ซึ่งจุดนี้ตำแหน่งไม่ต้องจำให้วุ่นวายใจครับ ไม่ต้องวัดระยะห่างตามหลักคณิตศาสตร์สมัยประถมก็ได้ครับ รู้แค่ว่าถ้าหมอปักเข็มที่กลางหัว ตรงกลางศีรษะนั่นแหละครับ
- จุดนี้ดีอย่างไร?
โดยทั่วไปหมอจะปักสำหรับคนไข้ที่มีความดัน ปวดศีรษะ รักษาอาการอัมพาต โรคหลอดเลือดในสมอง ซึ่งถือว่าจุดนี้อยู่กลางกระหม่อมพอดี ให้ปักเข็มเฉียงๆ นะ

อันดับ 8 จุดเหว่ยจง (委中)
ตำแหน่ง:จุดนี้ตำแหน่งอยู่ที่ตรงกลางของข้อพับขาเลยครับ
- จุดนี้ดีอย่างไร?
ซึ่งจุดนี้ถือว่าเป็นจุดที่ใช้กันแพร่หลาย บ้างก็ใช้รักษาอาการปวดเอวที่ร้าวลงขา บ้างก็รักษาข้อเข่าเพราะการฝังเข็มที่ดีในการรักษาข้อเข่าจะต้องปักทั้งหน้าและหลังนะครับ(สังเกตกันได้นะครับว่าหมอปักทั้งหน้าและหลังหรือไม่) หรือหมอเองอาจจะมีเหตุผลยากๆให้คนไข้หนักใจในการปักโดยที่ไม่จำเป็นต้องบอกคนไข้ก็มีให้เห็นกันทั่วไปนะครับ

อันดับ 7 จุดเทียนซู (天枢)
จุดนี้จะอยู่ห่างจากสะดือของเราไปซ้ายขวาอย่างละ2-3นิ้วมือ (2 ชุ่น) ถ้าสังเกตเห็นหมอปักเข็มห่างจากสะดือเราไปพอประมาณซ้ายขวาเสมอกัน ก็ตั้งข้อสังเกตได้แล้วครับว่าเป็นจุดนี้ จุด “เทียนซู”
- จุดนี้ดีอย่างไร?
จุดนี้เด่นมากครับในการรักษาผู้ป่วยโรคระบบทางเดินอาหาร เนื่องจากมันอยู่ตรงท้องเราพอดี เป็นจุดที่ใช้ในการปรับสมดุลม้ามและกระเพาะอาหารได้ดีจุดหนึ่งครับ ยิ่งไปกว่านั้นถ้าคุณกำลังบอกหมอว่า “อยากผอม” “จะลดความอ้วน” “ฝังพุงยุบได้ป่าวหมอ” อย่ากระนั้นเลย หมอก็จะเลือกใช้จุดนี้กันเป็นส่วนใหญ่

อันดับ 6 จุดชวีฉือ (曲池)
ตำแหน่ง: จุดนี้อยู่ที่บริเวณข้อพับแขนด้านนอกของเรานะครับ สังเกตได้โดยเมื่อพับงอแขนจะมีรอยเว้าเป็นปลายแหลมอยู่และปลายแหลมของข้อพับแขนชี้ไปทางกระดูกข้อศอกที่นูนๆใหญ่ๆนะครับ จุดนี้อยู่ตรงกลางระหว่างปลายแหลมที่ว่ากับกระดูกข้อศอกที่นูนๆนั่นแหละครับ
- จุดนี้ดีอย่างไร?
บอกได้เลยครับว่าจุดนี้เค้าปักกันแพร่หลายจริงๆ นับได้ว่าจุดนี้ค่อนข้างปลอดภัยในการปักเข็มพอสมควร และถือเป็นจุดพื้นฐานที่แพทย์ฝึกหัดมักนิยมเลือกใช้จิ้มกันหรือจิ้มให้กันหรือจิ้มกันและกัน ก็แล้วแต่จะพรรณนาครับ ซึ่งหมอจัดให้อยู่อันดับ 6 เพราะเห็นว่า จุดนี้มีความสำคัญพอสมควรคับตามทฤษฎีแพทย์แผนจีน โดยทั่วไปมักถูกเลือกในการรักษา ไข้หวัด ปวดแขน ปวดข้อพับแขน(Tennis Elbow) ปวดหัวไหล่ ภูมิแพ้ เป็นต้น ..... ซึ่งจุดนี้ขาดไม่ได้ด้วยประการทั้งปวง

อันดับ 5 จุดไท่ชง (太冲)
ตำแหน่ง: อยู่บริเวณง่ามเท้าระหว่างหัวแม่โป้งกับชี้ครับ แต่ลากขึ้นมาสูงพอสมควร สังเกตได้เมื่อเราลองกดด้วยตนเองจะรู้สึกเป็นร่องไม่มีกระดูกกั้น กดแล้วรู้สึกปวดๆครับ
- จุดนี้ดีอย่างไร?
จุดไท่ชงมีประโยชน์อย่างมาก เพราะตามทฤษฎีแล้วเป็นจุดที่อยู่บนเส้นลมปราณตับ ซึ่งสามารถปักจากตำแหน่งเท้าให้วิ่งขึ้นไปถึงศีรษะได้เลยครับ เพราะฉะนั้นนิยมรักษาเรื่องความดันโลหิต บำรุงระบบตับ ลดความร้อนในตับทางแพทย์จีน หรือจะช่วยในการนอนหลับก็ได้ครับ ถ้าต้นเหตุมาจากระบบตับ เป็นต้น ...

อันดับ 4 จุดซานอินเจียว (三阴交)
ตำแหน่ง: ซาน ภาษาจีนกลางแปลว่าสามครับ ดังนั้นให้เราเอาสามนิ้ววางอยู่เหนือตาตุ่มข้อเท้าด้านใน นั่นแหละครับ จุดซานอินเจียวจะอยู่เหนือขึ้นตาตุ่มด้านในไปสามนิ้วเราครับโดยประมาณ เมื่อเราลองกดดูให้เราพยายามหาขอบกระดูกไว้ จุดนี้จะชิดแนบแอบอิงพักพิงอยู่ใกล้ๆขอบกระดูกครับ
- จุดนี้ดีอย่างไร?
เราสามารถเลือกกดจุดนี้ได้ด้วยการคลึงเบาๆ ถือว่ามีประโยชน์อย่างยิ่งครับ เมื่อคนไข้นวดจุดนี้เบาๆเป็นประจำ จะมีส่วนช่วยในการปรับสมดุลเรื่องประจำเดือน การนอนหลับ และปรับสมดุลอวัยวะภายในได้ เพราะคำว่า ซาน ที่แปลว่าสาม ในที่นี้ เค้าไม่ได้ตั้งชื่อไว้เก๋ๆอย่างเดียว เป็นการบ่งบอกว่าจุดนี้มีเส้นลมปราณถึงสามเส้น (ม้าม ตับ ไต) ผ่านมาแวะเวียน สามเส้นลมปราณนี้ผ่านจุดนี้ทั้งสิ้น เรียกได้ว่าเป็นจุดตัดกันเลยก็ว่าได้ “ สำคัญนะครับ” ^^

อันดับ 3 จุดเหอกู่ (合谷)
ตำแหน่ง: ชื่อนี้คำว่า “กู่” รบกวนคนไข้อย่าเพี้ยนเป็น “กู”นะครับ หมอจะตกใจกว่าเมื่อคนไข้เริ่มขึ้นกูนะครับ จุดนี้อยู่ที่บริเวณง่ามนิ้วระหว่างนิ้วโป้งกับนิ้วชี้ ลากขึ้นมาโดยพยายามอิงตามขอบของร่องกระดูกมือฝั่งนิ้วชี้นะครับ เมื่อเราลองกดดูจะรู้ถึงสัญญาณเตือนภัยบางอย่างของร่างกายนั่นก็คือ “ปวดครับ”
- จุดนี้ดีอย่างไร?
สำคัญมากจริงๆครับจุดนี้ บุคลากรทางการแพทย์ที่สามารถฝังเข็มได้ทุกท่าน จะรู้ซึ้ง ถึงความสำคัญของจุดนี้ค่อนข้างดี จนถึงขั้นมีทฤษฎีที่กล่าวถึง จุดเหอกู่ ว่ามีตัวแทนอวัยวะต่างๆอยู่แทบครบทุกอันตามแนวเส้นของจุดเหอกู่ โดยทั่วไปมักใช้กับคนไข้ที่มี ไข้หวัด ปวดศีรษะ ปวดฟัน ท้องผูก เป็นต้น สิ่งที่คนไข้ต้องเตรียมใจสำหรับจุดเหอกู่ ในฐานะที่เป็นผู้ถูกปักเข็มแน่นอนครับเส้นประสาทการรับรู้ของเราจะไวเป็นสองเท่าจริงๆครับสำหรับจุดนี้ ผมใบ้ให้เท่านี้นะครับ ^^

อันดับ 2 จุดจู๋ซานหลี่ (足三里)
ตำแหน่ง: จุดนี้ให้เราเอามือทั้งฝ่ามือทาบลงไปด้านล่างตาหัวเข่าด้านนอก ระยะห่างของจุดนี้จะเท่ากับระยะห่างของตาหัวเข่าด้านนอกห่างออกไปหนึ่งฝ่ามือของเรานั่นเอง โดยประมาณ และยึดหน้าแข้งที่เป็นกระดูกสันตรงกลางของเราไว้ครับ จุดนี้จะอยู่ห่างจากหน้าแข้งเลื่อนออกไปด้านนอกอีกหนึ่งนิ้วชี้ครับ
- จุดนี้ดีอย่างไร?
จุดนี้สำคัญมากครับทางแพทย์แผนจีน ถึงขั้นเรียกได้ว่าเป็นจุดที่ทำให้อายุยืนยาวกันไปได้เลยละทีเดียวเชียวครับ ^^ จุดนี้เป็นจุดของเส้นลมปราณกระเพาะอาหาร สามารถรักษาเพื่อบำรุงระบบทางเดินอาหาร เสริมสร้างภูมิคุ้มกัน ท้องผูก ท้องเสีย อาการป่วยต่างๆ ยกให้จุดนี้เป็นจุดที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับหลายอาการ และถูกเลือกใช้เป็นอันดับต้นๆของจุดฝังเข็มทั้งหมดครับ

อันดับ 1จุดอาซื่อ, จุดกดเจ็บ (阿是穴)
ตำแหน่ง: ปวดตรงใหน ปักตรงนั้น

- จุดนี้ดีอย่างไร?
ในความคิดของแพทย์จีนแต่ละท่าน ย่อมมีแนวทางต่างกันออกไป ในบางครั้งอาการป่วยของคนไข้ เมื่อหมอวิเคราะห์ดูแล้วพบว่าไม่ได้อยู่ตามเส้นลมปราณที่วิ่งผ่าน ไม่ได้อยู่บนจุดที่มีบัญญัติไว้ในพระคัมภีร์แพทย์จีน จึงได้มีการคิดค้นจุดนี้ขึ้น เพื่อเป็นการตอบสนองต่ออาการป่วยที่มีร้อยแปดพันเก้า ดังนั้นด้วยเหตุผลนี้เอง ที่ทำให้จุดนี้กลายเป็นจุดที่มีการเลือกใช้มากที่สุดอันดับ 1 ของแพทย์ผู้ทำการฝังเข็ม ในความเห็นส่วนตัวของหมอ คิดว่าถ้าเลือกได้อาจไม่จำเป็นต้องใช้จุดนี้ หากแม้มีความจำเป็นบางอย่างหรือด้วยเหตุผลทางบ้านบางประการก็ไม่ควรปักเยอะเกินความจำเป็นนะครับ อย่างน้อยการฝังเข็มเกือบ100เล่ม ให้กับผู้ป่วยตัวน้อยๆ 1 คน ก็นับว่าผิดจนเกินให้อภัยแล้วครับ

เพิ่มเติมจาก หมอแนน แพทย์จีน TCM (กดจุด)

จุดเน่ยกวน และจุดเสินเหมิน
วิธีหาจุดเสินเหมิน
ตำแหน่ง : จุดเสินเหมินจะอยู่ตรงรอยพับข้อมือฝั่งนิ้วก้อยค่ะ จะมีปุ่มกระดูกอยู่ตรงข้อมือพอดี ข้างๆปุ่มกระดูกจะคลำเจอแอ่งเล็กๆ แอ่งนั้นคือจุดเสินเหมินค่ะ กดได้ทั้งมือซ้ายและมือขวาค่ะ
วิธีหาจุดเน่ยกวน
ใช้3นิ้ว(ชี้ กลาง นาง)วัดขึ้นมาจากข้อมือ จุดจะอยู่ตรงกลางแขน พอดีค่า

วิธีหาจุดเสินเหมิน เน่ยกวน

- 2 จุดนี้ดีอย่างไร?
2จุดนี้ เป็นจุดที่สำคัญมากๆของเส้นลมปราณหัวใจและเยื่อหุ้มหัวใจค่ะ ช่วยบำรุงหัวใจและดูแลจิตใจ ช่วยทำให้ผ่อนคลาย ลดตวามแพนิค วิตกกังวล ทำให้หลับสบาย ลืมยานอนหลับไปได้เลยค่ะหรือคนที่มีโรคหัวใจ เจ็บหัวใจ แน่นหน้าอก ใจสั่น กดจุดนี้บ่อยๆ จะช่วยลดอาการได้ค่ะ

จุดไท่ชง
ตำแหน่งจุด : จะอยู่ระหว่างง่ามนิ้วโป้งที่เท้า กับง่ามนิ้วชี้ เลยขึ้นมานิดนึงค่ะ

วิธีหาจุดไท่ชง

- จุดนี้ดีอย่างไร?
เป็นจุดที่สำคัญมากๆของเส้นลมปราณตับค่ะ ช่วยทำให้ลมปราณของตับไหลเวียนดี ไม่ติดขับ ทำให้เราผ่อนคลายค่ะ คนที่หงุดหงิด ขี้โมโห กดจุดนี้จะเจ็บเป็นพิเศษค่ะ นอกจากนั้นการปรับลมปราณตับยังช่วยลดอาการเจ็บแน่นสีช้างชายโครง หรือเจ็บที่ตับ คัดแน่นเต้านม ลดอาการเวียนหัว ตาลาย บ้านหมุน ความดันสูง หน้าแดง ตาแดง ตาเหลือง ปากขมค่ะ

จุดซานยินเจียว
ตำแหน่งจุด : จุดจะอยู่เหนือตาตุ่มด้านใน เอามืออีกข้างมาทาบ (วางนิ้วทั้ง4เหนือตาตุ่ม) จุดจะอยู่หลังกระดูกหน้าแข้งค่ะ

วิธีหาจุดซานยินเจียว

- จุดนี้ดีอย่างไร?
" ซาน ภาษาจีนแปลว่า สาม " ซึ่งจุดนี้เป็นจุดตัด ของเส้นลมปราณม้าม ตับ ไต ค่ะ แปลว่า นวดกดจุดนี้เป็นประจำจะช่วยบำรุงม้าม ตับ ไตได้ค่ะ ช่วยในการบำรุงร่างกายเบื้องต้น ปรับสมดุลภายในร่างกาย ปรับฮอร์โมน ปรับการเผาผลาญ ช่วยบำรุงหยินในร่างกาย ทำให้เรารู้สึกผ่อนคลายค่ะ

*** คนท้องห้ามกดจุดนี้นะค่ะ

วิธีกดจุด
ใช้ปลายนิ้วกดคลึงๆหรือกดค้างไว้ หรือกด-ปล่อย-กด-ปล่อย ประมาณ 2-3 นาทีหรือนานกว่านั้นก็ได้ค่ะ ไม่อันตราย สามารถกดตอนไหนก็ได้ค่ะ ถ้ากดถูกจุดจะรู้สึกตื้อๆหนักๆหน่วงๆค่ะ (จุดไท่ชงจะใช้เล็บจิกก็ได้ค่า) ลองทำกันดูนะคะ
วีดีโอเพิ่มเติม หมอแนน แพทย์จีน TCM (เล่นทั้งหมด)
12 เส้นลมปราณ


1. เส้นลมปราณปอด 手太阴肺经
เป็นเส้นหยิน เริ่มส่วนกลางลำตัว ผ่านลำไส้ใหญ่ วกกลับขึ้นสู่ปอด เดินไปตามแขนด้านใน สู่นิ้วหัวแม่มือด้านนอก มีเส้นแยกที่จุด”เลี่ยเชวีย” ไปยังปลายนิ้วชี้ที่จุด”ซางหยาง” เชื่อมต่อกับเส้นลมปราณลำไส้ใหญ่
เมื่อผิดปกติ จะมีอาการแน่นหน้าอก ไอ หายใจไม่สะดวก หอบหืด เจ็บคอ ไข้หวัด ปวดหลัง ไหล่ หรือปวดตามทางเดินของเส้นลมปราณ

2. เส้นลมปราณลำไส้ใหญ่ 手阳明大肠经
เป็นเส้นหยาง เริ่มต้นที่จุด “ซางหยาง” ที่ซอกเล็บนิ้วชี้ เชื่อมต่อกับเส้นลมปราณปอด ขึ้นไปตามด้านนอกของกระดูกนิ้วชี้ ผ่านจุด”เหอกู่” ขึ้นไปตามแขนด้านนอก ผ่านไหปลาร้า คอ ปาก โหนกแก้มซีกตรงกันข้าม ไปสิ้นสุดที่ข้างจมูกที่จุด “อิ๋งเซียง” เชื่อมต่อกับเส้นลมปราณของกระเพาะอาหาร มีเส้นแขนงแยกจากไหปลาร้าไปยังปอด สิ้นสุดที่ลำไส้ใหญ่
เมื่อผิดปกติ จะมีอาการปวดท้อง จุกเสียด ท้องผูก ปวดฟัน เจ็บคอ เลือดกำเดาไหล หรือปวดตามทางเดินของเส้นลมปราณ

3. เส้นลมปราณกระเพาะอาหาร 足阳明胃经
เป็นเส้นหยาง เริ่มจากจุด “อิ๋งเซียง” ที่ข้างจมูกไปยังกึ่งกลางริมฝีปาก คาง แล้วขึ้นผ่านด้านหน้าของหู ไปตามไรผมถึงด้านบนของขมับ และจากมุมคางผ่านคอลงไปยังราวนม ผ่านม้าม และกระเพาะอาหาร ไปยังหน้าขาจนถึงหลังเท้า สิ้นสุดที่นิ้วชี้ และนิ้วหัวแม่เท้า เชื่อมต่อกับเส้นลมปราณม้ามที่จุด “อินไป๋”
เมื่อผิดปกติ จะมีอาการท้องอืดเฟ้อ ปวดกระเพาะอาหาร บวม อัมพาตที่ใบหน้า เลือดกำเดาไหล ปวดตามทางเดินของเส้น

4. เส้นลมปราณม้าม 足太阴脾经
เป็นเส้นหยิน เริ่มที่โคนเล็บหัวแม่เท้าที่จุด “อินไป๋” ขึ้นไปตามขาด้านใน ไปหัวหน่าว ผ่านกระเพาะอาหาร ไปยังม้าม เชื่อมต่อกับกระเพาะอาหาร ผ่านข้างอกไปถึงไหปลาร้า ขึ้นไปตามลำคอถึงโคนลิ้น มีเส้นแยกจากกระเพาะอาหารไปยังหัวใจ เชื่อมต่อกับเส้นลมปราณของหัวใจ
หากผิดปกติ จะมีอาการลิ้นแข็ง พูดไม่ชัด ปวดกระเพาะอาหาร ท้องอืด อาเจียน ดีซ่าน อ่อนเพลีย ปวดบวมตามทางเดินของเส้น

5. เส้นลมปราณหัวใจ 手少阴心经
เป็นเส้นหยิน เริ่มที่หัวใจเดินไปตามแนวกึ่งกลางลำตัวด้านหน้า ไปที่ลำไส้เล็ก มีเส้นแยกไปที่หางตาเส้นหนึ่ง อีกเส้นเดินไปตามแขนด้านใน สู่ปลายนิ้วก้อย สิ้นสุดที่จุด “ซ่าวซาง” เชื่อมต่อกับเส้นลมปราณลำไส้เล็ก
เมื่อผิดปกติ จะมีอาการ คอแห้ง ปวดบริเวณหัวใจและลิ้นปี่ หิวน้ำ ดีซ่าน ร้อนที่ฝ่ามือ ปวดตามแนวเส้น

6. เส้นลมปราณลำไส้เล็ก 手太阳小肠经
เป็นเส้นหยาง เริ่มที่จุด “ซ่าวเจ๋อ” ที่ปลายนิ้วก้อย ไปตามหลังแขนขึ้นไปถึงสะบัก อ้อมมาด้านหน้า มีเส้นแยกไปยังหัวใจและลำไส้เล็ก เส้นหลักจากสะบักขึ้นไปยังหัวตาสิ้นสุดที่จุด “จิงหมิง” เชื่อมต่อกับเส้นลมปราณกระเพาะปัสสาวะ มีเส้นแยกจากเส้นหลักบริเวณโหนกแก้มไปยังหางตา และต่อไปยังบริเวณหู
เมื่อผิดปกติ จะมีอาการ ปวดท้องน้อย ปัสสาวะไหลโดยไม่รู้ตัว หูหนวก ดีซ่าย หน้าบวม ปวดตามทางเดินของเส้น

7. เส้นลมปราณไต 足少阴肾经
เป็นเส้นหยิน เริ่มที่ปลายนิ้วก้อยด้านฝ่าเท้า ผ่านจุด “หย่งเฉวียน” ที่ฝ่าเท้า ขึ้นไปตามขาด้านใน ผ่านกระเพาะปัสสาวะ ไปยังไต ปอด ขึ้นไปที่ลำคอด้านหน้า สิ้นสุดที่โคนลิ้น บริเวณปอด มีเส้นแยกเชื่อมต่อไปยังหัวใจ และเชื่อมต่อกับเส้นลมปราณของถุงหุ้มหัวใจ
เมื่อผิดปกติ จะมีอาการไอเป็นเลือด หายใจขัด ลิ้นแห้ง ปวดคอ เอว หลัง บวม ท้องผูก หรือท้องเสีย ฝ่าเท้าร้อน ปวดตามทางเดินของเส้น

8. เส้นลมปราณกระเพาะปัสสาวะ 足太阳膀胱经
เป็นเส้นหยาง เริ่มที่หัวตาที่จุด “จิงหมิง” ตรงขึ้นไปที่หน้าผาก แล้วผ่านศีรษะมาด้านหลังลงไปตามแนวคอ เส้นจะแตกออกเป็นสองเส้นขนานกันตามแนวกระดูกสันหลังฝั่งเดียวกัน ลงไปบรรจบกันที่พับเข่า ผ่านน่องไปถึงส้นเท้า แล้ววกมาหลังเท้าด้านนอกที่ปลายนิ้วก้อย สิ้นสุดที่จุด “จื้ออิน” เชื่อมต่อกับเส้นลมปราณไต
เมื่อผิดปกติ จะมีอาการปัสสาวะขัด หรือไหลโดยไม่รู้ตัว ปวดหัว เป็นโรคเกี่ยวกับตา ปวดหลัง เอว ขา หรือตามแนวทางเดินของเส้น

9. เส้นลมปราณถุงหุ้มหัวใจ 手厥阴心包经
เป็นเส้นหยิน เริ่มที่ทรวงอกลงไปตามช่องท้องสู่ด้านล่างของลำตัว ที่ทรวงอกมีเส้นแยกไปที่ราวนมผ่านจุด “เทียนฉือ” ไปตามแขน ผ่านกลางฝ่ามือที่จุด “เหลากง” ไปสิ้นสุดที่ “จงชง” ปลายนิ้วกลาง มีเส้นแยกที่จุด “เหลากง” ไปตามนิ้วนางสิ้นสุดที่จุด “จงชง” เชื่อมต่อกับเส้นลมปราณซานเจียว
เมื่อผิดปกติ จะมีอาการลิ้นหัวใจตีบ แน่นหน้าอก หัวใจเต้นเร็ว ปวดตามทางเดินของเส้น

10. เส้นลมปราณถุงน้ำดี 足少阳胆经
เป็นเส้นหยาง เริ่มต้นที่หางตาที่จุด “ถงจื่อเหลียว” อ้อมใบหู ผ่านศีรษะลงมาบริเวณบ่า อ้อมมาหน้าลำตัวสู่รักแร้ ชายโครง เอว ท้องน้อย ลงไปตามแนวขา หลังเท้า แล้วแยกเป็นสองเส้น สู่นิ้วก้อยเส้นหนึ่ง อีกเส้นสิ้นสุดที่นิ้วหัวแม่เท้าที่จุด “ต้าตุน” เชื่อมต่อกับเส้นลมปราณตับ มีเส้นแยกที่บริเวณแก้ม ผ่านลงไปยังทรวงอกผ่านตับเข้าสู่ถุงน้ำดี
เมื่อผิดปกติ จะมีอาการหน้ามืด ปวดศีรษะ ปากขม ปวดตา ปวดตามแนวเส้น

11. เส้นลมปราณซานเจียว 手少阳三焦经
เป็นเส้นหยาง เริ่มต้นที่จุด “กวางชง” ที่ปลายนิ้วนาง ขึ้นไปที่ข้อมือ หลังแขน สู่บ่า ขึ้นที่ศีรษะบริเวณหลังใบหู ไปที่ขมับ สิ้นสุดที่จุด “ซือจู๋คง” เชื่อมต่อกับเส้นถุงน้ำดี มีเส้นแยกที่บริเวณไหปลาร้าเชื่อมต่อกับเส้นถุงหุ้มหัวใจ ผ่านกระบังลมลงสู่ช่องท้อง ที่เรียกว่า “ซานเจียว”
เมื่อผิดปกติ จะมีอาการท้องอืด บวม กลั้นปัสสาวะไม่อยู่ หูอื้อ การได้ยินมีปัญหา หน้าบวม ปวดตามแนวเส้น

12. เส้นลมปราณตับ 足厥阴肝经
เป็นเส้นหยิน เริ่มที่นิ้วหัวแม่เท้าที่จุด “ต้าตุน” ไปตามหลังเท้า สู่ขาด้านใน ผ่านอวัยวะเพศ เข้าช่องท้อง สู่ตับ ถุง น้ำดี ปอด ขึ้นไปที่คอ แก้ม ริมฝีปาก หางคิ้ว หน้าผาก สิ้นสุดที่จุด “ไป๋ฮุ่ย” ที่กลางกระหม่อม เชื่อมต่อกับเส้นลมปราณพิเศษ “ตูม่าย”
เมื่อผิดปกติ จะมีอาการแน่นหน้าอก อาเจียน ปวดเอว ปวดหลัง ปวดท้องน้อย